Toeristische handleiding voor Hongarije

Het trauma van Trianon

Doe de test. Ga gelijk welk Hongaars café binnen. Begin te praten met eender wie — en vrees niet: het wordt je niet eens kwalijk genomen. Begin over het weer. Praat over vrouwen. Discussieer over politiek. Zever over voetbal.
En stel vast: welk onderwerp u ook kiest, binnen het uur is het woord Trianon gevallen. Hand in het vuur, kop eraf.
Wees nu even voorzichtig: uw charmante tafelgenoot van zoëven is ondertussen getransformeerd tot een schuimbekkende fanatiekeling die er geen graten in ziet om de Balkan hic et nunc in lichterlaaie te zetten. En u weet ondertussen hoe het daar kan branden.

Trianon is het verdrag dat Hongarije in 1920 van twee derde van haar grondgebied beroofde. Op die dag werd Hongarije van 325 000 km² herleid tot een landje van 93 000 km². Die dag verloor het haar culturele roots: Transsylvanië werd met een paar grote steden aan Roemenië gegeven. Het Hongaarse rijk verliest die dag ook Kroatië, Slowakije, Burgenland en de Banaat.

Hongarije wordt daarmee de grote verliezer van de eerste Wereldoorlog. Aanstichter Duitsland verliest in verhouding een fractie. En neemt u het van mij aan: ze kunnen daar echt niet mee lachen. Nooit. Niemand.

Van Liszt tot Rubik

Wanneer u nog steeds op café zit, vraag dan 's aan uw gesprekspartner welk muziekinstrument hij speelt. De kans is een op twee dat hij/zij het conservatorium heeft afgemaakt. Neemt u die een op twee letterlijk. De laatste keer ik in Budapest op café zat, waren wij met zijn zevenen: de twee advokaten in het gezelschap zijn ook afgestudeerde muzikanten. “I studied the piano, and now I play a little trumpet,” vertrouwt mijn rechterbuur mij toe. Twee anderen in het gezelschap zijn operaregisseurs. Van een van die twee heb ik een CD met wat eigen muziek en een paar Brel covers gehoord.
Niemand kijkt er vanop, ginds.
Daarna gaat het overigens weer een uurtje over Trianon.

Het is geen toeval dat Liszt, Bártok en Kodaly hier geboren zijn. De advokaten zijn evenmin toeval: de gemiddelde Hongaar is erg degelijk opgeleid.
“Under communist regime, there was little else you could do: study and play music. It cost you nothing,” verklaarde een Hongaar het mij.
Het kan u niet verbazen dat ook Rubik — u weet wel: van de gelijknamige kubus — ook Hongaar is.

Budapest

De tweede metrolijn ter wereld, na die van Londen, in 1896. Het grootste parlementsgebouw van de planeet met de vorige eeuwwisseling. De grootse beurs van Europa in 1895. Budapest bruiste een eeuw geleden als geen andere stad in Europa. Buda en Pest worden gescheiden door de machtige Donau en vormen samen de hoofdstad. In het bergachtige Buda toornt het koninklijk paleis waar Sissi en haar Franz-Joseph nog resideerden hoog boven de stad uit. De muren van de de Vár (burcht) errond hebben de Turkse belegeringen nog lange tijd weerstaan.

In de Matthias kathedraal kan je zo Bram Stokers Dracula verfilmen. De muren zijn er bruinrood en in het koor hangen de bebloede vlaggen van overwonnen volkeren.

Aan de vlakke overkant van de rivier branden de Neon logo's van Mc Donalds een doorn in het oog van de oudere Hongaren. De drukke stadsstraten zijn vergeven van cafés, restaurantjes, pittabars en sexshops. In de grote lanen vind je de operagebouwen en theaters. Aan de rand van de stad rijzen de Interspars en Media Markten als paddestoelen uit de grond.

Geschiedenis en megakapitalisme worden gescheiden door een rivier.

De Magyaren

Ik hou van de Hongaren. Beslist en onvoorwaardelijk. U doet dat waarschijnlijk nog niet, en daarom een paar waarschuwingen vooraf. Leer ermee leven en misschien ziet u ook op een goede dag het licht.

1. Leer gebarentaal
Twee-drietaligheid neem je hier algauw voor vanzelfsprekend. Zoniet in Hongarije. Een Hongaar spreekt in de eerste plaats Hongaars. En van het Hongaars moet u weten: het is maar verwant met één andere taal, het Fins. Die talen zijn historisch dermate anders geëvolueerd dat ze zelfs niet meer op mekaar lijken. Bovendien kennen de Hongaren zo goed als geen leenwoorden — nationale trots, weet u — dus doet u geen moeite: u vindt geen aanknopingspunt. Een Hongaar ouder dan 35 spreekt in het beste geval een handvol Pfaff-duits. Bij de jongeren sijpelt het Engels in de grootsteden wel door, maar ga er niet vanuit.

2. Beoordeel een Hongaar niet vanachter het stuur.
De Hongaren zijn een ramp achter het stuur. In de auto zijn ze lomp, agressief, ongeduldig en verspreiden ze onaangename geuren. Nog niet zo lang geleden was een Trabant het standaard vervoermiddel — als ze al een auto hadden. Het zal nog een paar generaties duren eer ze beseffen dat hun nieuwe auto's drie keer sneller rijden en hun wegen daar nu nog niet echt op voorzien zijn. Bovendien rijden ze dikwijls met auto's die je hier bij de technische controle aan de ketting wordt gelegd. Of die op onverdunde olie rijden.

3. Respecteer hun trots
Ze hebben Trianon moeten verteren. Ze hebben de Russische tanks door Budapest weten rijden. Ze moeten slikken dat ze door de Europese Gemeenschap als ontwikkelingsland binnengehaald werden.

Doe er nooit meewarig over.

Atilla is niet toevallig een populaire jongensnaam in Hongarije. Ze zijn afstammelingen van de Hunnen. Ze hebben de Turken slaag gegeven. Ze hebben het Karpatisch kruidvat gedomineerd. Bekijk een Hongaar dus nooit meewarig omdat hij wat minder geld verdient dan u. Met een bloederige biefstuk in je zwembroek in een haaienbassin gaan staan is een beter idee.

Dat in het achterhoofd, zijn de Hongaren het meest aimabele volk dat je je kan voorstellen. Eentje waar je je hart aan kwijtspeelt. En dan heb ik het voor een keertje niet alleen over de vrouwen.