Voormiddag
“Jo,” de korte stok. 1 meter 20 slaghout. Het begin van de les is een spiegelkata. Twee keer steken en afweren, twee zijwaartse slagen naar het hoofd, een slag naar de knie en een afweer die de steek van partner naar de grond slaat. Het mooie van de kata is dat je hem met zijn tweeën kan beoefenen en alle twee precies hetzelfde doet en op het einde van de kata eenvoudig van kant verwisselt, zodat je hem onafgebroken kan blijven oefenen. Peter en ik oefenen hem rustig en ritmisch in. Omdat de les weer in 2 groepen is opgesplitst, krijgen we de kans om te zien wat de anderen ervan terecht brengen. Veel aikidoka's trainen duidelijk niet vaak met wapens. Een andere groep zwaait wild en hard met de stok in het rond.
Wanneer wij terug aan de beurt zijn, hoor ik een droge ‘tok’ die niet klinkt als het geluid van 2 stokken die mekaar raken. Dan dringt pas de schreeuw door van het meisje dat naast ons staat te trainen. Ik zie haar in mekaar stuiken op de mat met haar handen op het gelaat. Iedereen in een straal van 10 meter stopt eventjes met trainen: het meisje wordt door een paar aikidoka's van de mat begeleid. Waarom zegt Sensei niet even iets over controle wanneer je met wapens werkt? Een donderpreek zou hier en nu zeker op zijn plaats zijn.
Na de spiegelkata's trainen wij jo-dori. Wij leren 4 mogelijkheden om ongewapend te reageren op een aanval met de stok. Rondom ons uiten een paar aikidoka's hun bewondering voor ons werk (alweer: de verdienste ligt bij Peter). Dit is weer werk dat wij graag doen. Het loopt geolied.
Na de pauze trainen we ontwapeningstechnieken. Wij hebben er plezier in.
Namiddag
Saotome zegt: “Ik heb 2 grote leraars gehad. O Sensei en Mahatma Gandhi.” Hij vraagt uke om hem een vuistslag tegen de kin te geven en weert niet af: de slag op de kin komt aan. Dan vraagt hij ons: “Do you have this courage?”
Dit is zelfopoffering.
Sensei vraagt uke om een identieke aanval. Nu vangt hij de aanval perfect op met een ikkyo: hij slaat niet terug, gooit de partner niet met een alles verwoestende worp, maar begeleidt hem daarentegen zacht naar de grond, in volledige controle.
Dit, zegt Sensei ons, is ikkyo. Ikkyo is meer dan techniek, een houding in het leven.
Dit is de aikido optie. Het is niet de optie van de zelfopoffering. Maar het is ook niet: de vernietiging van de ander. Een van de meest begaafde krijskunstenaars uit de geschiedenis legt zich niet toe op het perfectioneren van vernietiging van de aanvaller, maar op het behoud van leven: dat is O Sensei's bijdrage aan de krijgskunsten, dat is wat aikido uniek maakt. Aikido is een methode voor het oplossen van gewelddadige conflicten zonder agressie te gebruiken, maar ook zonder zelfopoffering.
En dat vertaalt Saotome in oefeningen, die hij zo min mogelijk in specifieke technieken wil vertalen.
De boodschap is: de tegenstander uit balans brengen door subtiele richtingveranderingen. Vervelend is: de leraar van de plaatselijke club vindt mij wel ok en groet mij om met hem te trainen. Ik kan mij weinig mensen inbeelden met wie ik dit soort werk minder graag train: de leraar is zo beweeglijk als gewapend beton. Af en toe wil hij mij corrigeren door te tonen dat hij mij kan raken met een vuist of een voet, terwijl hij zelf volledig open staat. Ik kan de neiging nog maar net onderdrukken om hem een trap, een duw of een slag te geven op de helft van zijn lichaam dat hij op dat ogenblik blootgeeft. Ik beperk me tot een handoplegging: ik leg mijn handpalm op zijn neus, op zijn ogen of zijn plexus.
Wanneer we van partner mogen veranderen, groet ik terug het meisje van de dag ervoor. Zij is schitterend voor dit soort werk: gevoelig voor de minste richtingverandering en zelf constant de energie sturend. Wij zoeken voortdurend de juiste richting en slagen daar af en toe zelfs in.
Ik concentreer me op de lessen van de Sensei. Hij vertelt uitvoerig over hoe we de natuur moeten bestuderen om er de essentie van natuurlijke bewegingen uit te halen; voor het centreren van de verdediging in de zijwaartse richting beweegt hij zijn hand zoals een haai zijn staart. Voor het vertikaal centreren moeten we inspiratie zoeken bij de staart van de dolfijn. Om een aanval met twee handen te blokkeren en dan onze energie te centreren toont hij de vleugelslag van de condor. Alle voorbeelden werken. Zelfs bij mijn laatste uke die soms overijverig valt nog voor ik een beweging heb afgewerkt, of geen richtingsgevoel heeft wanneer ik hem met een polsbeweging zou kunnen werpen.
Tussen de oefeningen vertelt Sensei uitvoerig hoe we bewegingen moeten begrijpen als de voortdurende spiralen in DNA. Hoe we organische feedback moeten leren aanvoelen in plaats van mechanische handelingen van buiten moeten leren.
Dit, bedenk ik, is het essentiële verschil. Tussen programma’s met oefeningen voor een examen waarmee je een graad kan halen enerzijds en aikido anderzijds. Tussen een zwarte gordel en een aikidoka.
Zwart is slechts een kleur, aikido een way of living.
Mannen met macht moeten het afleggen tegen vrouwen met inzicht en beweeglijkheid.
...het blijft een taal die ik niet ken, iets groots en wonderbaarlijks...omgezet in danspassen zou dit een ongelooflijk mooie, passionele tango kunnen zijn...de jager die danst met zijn/haar prooi...levendige verbeeldenis...